Nöbetçi Eczaneler
6 Kuşaktır Bakırı Konuşturuyor, Tarihi Geleceğe Taşıyor
Haber: Muhammed Enes Sevilir
Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde altı kuşaktır kapı tokmağı üreten Ali Demirci, tarihi evlerden ilham alarak hazırladığı eserlerle yüzyıllardır yaşatılan kültürel mirası geleceğe taşıyor. Coğrafi işaretle tescillenen Kemaliye kapı tokmakları, üzerlerindeki anlam yüklü motifler ve geleneksel sesiyle Anadolu’nun köklü geçmişini bugüne ulaştırıyor.
Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde altı kuşaktır sürdürülen kapı tokmağı ustalığı, yalnızca bir el sanatı değil, Anadolu’nun yüzyıllardır yaşattığı kültürel hafızanın da simgesi olarak varlığını sürdürüyor. Usta sanatkâr Ali Demirci, tarihi Kemaliye evlerinden ilham alarak hazırladığı kapı tokmaklarıyla geçmişin izlerini bakıra işliyor.
Bakırda Yaşayan Asırlık Gelenek
Erzincan’ın tarihi ve kültürel zenginlikleriyle öne çıkan Kemaliye ilçesinde, yüzyıllardır sürdürülen kapı tokmağı ustalığı gelecek kuşaklara aktarılmaya devam ediyor. İlçede yaşayan 52 yaşındaki Ali Demirci, dedelerinden miras kalan zanaatı altıncı kuşak temsilcisi olarak yaşatırken, her bir kapı tokmağını yalnızca bir süs eşyası değil, geçmişten günümüze ulaşan kültürel bir belge olarak görüyor.
Atölyesinde geleneksel yöntemlerden vazgeçmeden çalışan Demirci, tarihi Kemaliye evlerinin kapılarında yer alan özgün desen ve figürleri bakıra işleyerek yeniden hayat veriyor. Usta ellerden çıkan eserler, hem Türkiye’nin farklı şehirlerine hem de yurt dışına gönderilerek Kemaliye’nin kültürel mirasını tanıtıyor.
Coğrafi İşaretle Tescillenen Kültürel Değer
Kemaliye Belediyesi’nin girişimleri sonucunda “Kemaliye Kapı Tokmağı (Eğin Kapı Tokmağı)” adıyla mahreç işaretiyle coğrafi işaret tescili alan geleneksel kapı tokmakları, ilçenin en önemli kültürel değerleri arasında yer alıyor.
Ali Demirci, bu tescilin yalnızca kendileri için değil, tüm Kemaliye için büyük bir kazanım olduğunu belirterek, yıllardır verilen emeğin resmiyet kazanmasının mutluluğunu yaşadıklarını ifade etti.
Her Motif Bir Hikâye Anlatıyor
Kapı tokmaklarında kullanılan figürlerin hiçbirinin rastgele seçilmediğini anlatan Demirci, her motifin Anadolu insanının inançlarını, yaşam biçimini ve kültürel hafızasını yansıttığını söyledi.
Hayat ağacı ve güneş motiflerinin bereketi ve yaşamı simgelediğini belirten Demirci, dağ keçisinin eski Türk kültürünün önemli sembollerinden biri olduğunu ifade etti. Akrep ve yılan figürlerinin kötülüklerden korunma inancını temsil ettiğini dile getiren usta sanatkâr, kuş motiflerinin gurbetten gelecek güzel haberleri, lamba motifinin ise evde ocağın hiç sönmemesi dileğini anlattığını söyledi. Su yolu desenlerinin de bolluk ve bereket anlamı taşıdığını belirten Demirci, her tokmağın aslında sessiz bir kültür dili oluşturduğunu vurguladı.
Tokmağın Sesi Misafiri Haber Veriyor
Kemaliye evlerinin en dikkat çekici özelliklerinden biri olan çift tokmak sistemi de günümüzde yaşatılıyor.
Ali Demirci, geleneksel evlerde kullanılan iki farklı tokmağın farklı ses çıkardığını belirterek, kalın ses çıkaran büyük tokmağın erkek misafiri, ince ve tiz ses çıkaran küçük tokmağın ise kadın misafiri haber verdiğini anlattı. Böylece ev halkının kapıya gelen kişinin kim olduğu hakkında önceden fikir sahibi olabildiğini ifade etti.
67 Farklı Model Üretti
Yıllar süren araştırmalar sonucunda tarihi Kemaliye konaklarını tek tek inceleyen Demirci, bugüne kadar ilçedeki özgün kapılardan ilham alarak 67 farklı kapı tokmağı modeli hazırladı.
Her modelin kendine ait desen ve karakter taşıdığını belirten Demirci, hiçbir çalışmanın birbirinin aynısı olmadığını, her ürünün el emeğiyle şekillendiğini söyledi.
Babasından Aldığı Mirası Oğluna Aktarıyor
Kapı tokmağı ustalığını babası merhum Mustafa Demirci’den öğrendiğini anlatan Ali Demirci, babasının yıllarca gece gündüz demeden desenler hazırladığını ve mesleğin gelişmesi için büyük emek verdiğini söyledi.
Bugün aynı atölyede 10 yaşındaki oğlu Mustafa’yı da yetiştiren Demirci, yedinci kuşağın şimdiden mesleğin inceliklerini öğrenmeye başladığını belirtti. Küçük yaşlardan itibaren atölye ortamında büyüyen Mustafa’nın ileride aile mesleğini sürdürmesini istediğini dile getiren Demirci, bu kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasının en büyük hedefi olduğunu ifade etti.
Kültürel Mirasın Taşıyıcısı
Yok olmaya yüz tutan geleneksel el sanatlarının yaşatılması için uzun yıllardır çalışan Ali Demirci, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı” unvanına layık görüldü.
Kapı tokmaklarının yalnızca ahşap kapılarda değil, günümüzde çelik kapılar için de üretildiğini belirten Demirci, bunun yanında dekoratif panolar, anahtarlıklar ve hediyelik ürünler hazırlayarak bu kültürü daha geniş kitlelere ulaştırmaya çalıştıklarını söyledi.
Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden günümüze kadar ulaşan kapı tokmağı geleneğinin yaşatılması için çalışmalarını sürdüren Demirci, her yeni eserde geçmişin izlerini geleceğe taşımaya devam ediyor.