Nöbetçi Eczaneler
Haber: Muhammed Enes Sevilir
Erzincan’ın Kemah ilçesinde dağlardan gelen tuzlu kaynak suyunun güneş altında buharlaştırılmasıyla asırlardır üretilen Kemah tuzu, tulum peynirinden salamuraya kadar birçok üründe tercih ediliyor. Türkiye’de coğrafi işaret sürecini tamamlayan ve dünyada benzeri olmadığı belirtilen tuz seralarıyla dikkat çeken Kemah tuzu için şimdi hedef, Avrupa Birliği’nden coğrafi işaret tescili alan Türkiye’nin ilk tuzu olmak.
Erzincan’ın Kemah ilçesinde dağların arasından çıkan tuzlu kaynak suyu, güneş ve insan emeğiyle sofraların vazgeçilmez ürünlerinden birine dönüşüyor. Yüzyıllardır sürdürülen üretim geleneğinin modern uygulamalarla buluştuğu Kemah’ta elde edilen kaynak tuzu, özellikle Erzincan tulum peynirinin üretiminde önemli bir yere sahip. Türkiye’de coğrafi işaret sürecini tamamlayan Kemah tuzu için şimdi yeni hedef, Avrupa Birliği’nden tescil alarak bu alanda Türkiye adına bir ilke imza atmak.
Kemah’ın doğal zenginlikleri arasında yer alan kaynak tuzu, ilçede nesillerdir devam eden yöntemlerle üretilmeye devam ediyor. Dağlardan gelen tuzlu kaynak sularının havuzlarda toplanmasıyla başlayan üretim süreci, yaz aylarında güneşin ve sıcaklığın etkisiyle hız kazanıyor.
Kaynaklardan gelen tuzlu su ilk olarak belirli havuzlarda biriktiriliyor. Suyun yoğunluğu üretime uygun seviyeye ulaştırıldıktan sonra kristalleştirme havuzlarına aktarılıyor. Burada güneş altında bekletilen su günler içerisinde buharlaşırken geriye beyaz tuz kristalleri kalıyor.
Ancak tuzun kaynaktan sofraya uzanan yolculuğu yalnızca güneşin altında gerçekleşen doğal bir süreçten ibaret değil. Özellikle sıcaklığın yükseldiği dönemlerde işçiler havuzlara girerek kristalleşen tuzu topluyor. Yüksek sıcaklık altında sürdürülen çalışma, Kemah tuzunun üretimindeki insan emeğini de gözler önüne seriyor.
Tulum Peynirinin Üretiminde Tercih Ediliyor
Kemah’ta üretilen tuzun en önemli kullanım alanlarının başında yöresel peynir üretimi geliyor. Özellikle Erzincan’ın önemli gastronomik değerlerinden olan tulum peynirinin hazırlanmasında tercih edilen kaynak tuzu; yaylacılar, farklı peynir çeşitlerini üreten işletmeler ve salamura ürün hazırlayan üreticiler tarafından da kullanılıyor.
Üretimin ardından paketlenen Kemah tuzu yalnızca Erzincan ve çevresinde tüketilmiyor. Türkiye’nin farklı noktalarından talep gören ürün, başta İstanbul, Ankara ve İzmir olmak üzere birçok şehre ulaştırılıyor. Kemahlı ve Erzincanlı gurbetçiler aracılığıyla yurt dışına da gönderilen tuzun uluslararası pazarda daha geniş bir alana ulaşması hedefleniyor.
Kemah tuzunun geleceğine ilişkin en önemli çalışmalardan biri ise coğrafi işaret süreci.
Hedef Avrupa Birliği Tescili
Erzincan Tarım ve Orman İl Müdürü Alper Koçaker, Kemah tuzunun Erzincan’ın yöresel ürünleri arasında önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, ürünün Türkiye’deki coğrafi işaret sürecinin tamamlandığını söyledi.
Erzincan tulum peyniri ve bölgenin balları gibi Kemah tuzunun da kentin önemli değerlerinden biri olduğunu ifade eden Koçaker, üretimin çok uzun yıllardır geleneksel yapısını koruduğuna dikkat çekti.
Kemah tuzunun üretildiği kaynağın yapısının yıllar içerisinde önemli ölçüde değişmemesinin ürünün karakteristik özelliklerinin korunmasında etkili olduğunu belirten Koçaker, Türkiye’deki tescilin ardından Avrupa Birliği coğrafi işaret tescili için de gerekli girişimlerin yapıldığını kaydetti.
Sürecin tamamlanması halinde Kemah tuzunun önemli bir başarıya imza atması bekleniyor. Türkiye’den henüz Avrupa Birliği coğrafi işaret tescili alan bir tuz bulunmadığını ifade eden Koçaker, Kemah tuzunun bu alanda ilk olabilmesi için çalışmaların sürdürüldüğünü söyledi.
Kemah Tuzunun Mineral Yapısına Dikkat Çekti
Kemah tuzunun üretim yönteminin yanı sıra doğal yapısıyla da öne çıktığını anlatan Koçaker, kaynak suyundan elde edilen tuzun mineral içeriğine dikkat çekti.
Koçaker, tuzun doğal yapısında magnezyum, flor ve iyot bulunduğunu belirterek, geleneksel üretim sürecinde kaynak suyunun güneş altında buharlaştırılmasıyla tuz kristallerinin elde edildiğini ifade etti.
Üretimde açık havuzların yanı sıra cam seralar da kullanılıyor. Seralar sayesinde güneşten daha etkin şekilde yararlanılırken, suyun buharlaşma süresinin hızlandırılması ve üretimin daha kontrollü koşullarda gerçekleştirilmesi amaçlanıyor.
Bu yöntem Kemah’taki tuz üretimini benzerlerinden ayıran dikkat çekici uygulamalardan biri olarak gösteriliyor.
Tuz İçin Sera Kurdular
Kemah Tuz İşletmesi sahibi Metin Tanrıkulu da üretimde geleneksel yöntemleri korurken teknolojik ve modern uygulamalardan yararlandıklarını söyledi.
Kaynaklardan gelen suyun doğrudan tuza dönüşmediğini anlatan Tanrıkulu, üretimin farklı aşamalardan geçtiğini belirtti. Tuzlu suyun yoğunluğunun yükseltilmesinin ardından kristalleştirme havuzlarına aktarıldığını ifade eden Tanrıkulu, uygun hava koşullarında güneşin etkisiyle yaklaşık 3-4 günlük süreç sonunda tuzun toplanabilir hale geldiğini kaydetti.
Üretim kapasitesini ve verimliliği artırabilmek amacıyla tuz seraları oluşturduklarını anlatan Tanrıkulu, Kemah’taki uygulamanın farklılığına dikkat çekerek, “Domatesin serası dünyada her yerde var ama tuzun serası dünyada bir tek Kemah’ta var” ifadelerini kullandı.
Tanrıkulu, seralarda da temel üretim prensibinin değiştirilmediğini, doğal kaynak suyunun güneşin etkisiyle buharlaştırılmasına dayanan geleneksel yöntemin devam ettirildiğini söyledi.
Geleneksel Üretim Modern Sistemle Buluştu
Kemah’ta uygulanan sistemde geleneksel üretimin tamamen terk edilmesi yerine, yıllardır kullanılan yöntemin daha kontrollü bir üretim modeliyle desteklenmesi amaçlanıyor.
Açık havuzlarda gerçekleştirilen üretim hava şartlarından doğrudan etkilenirken, cam sera sistemi özellikle buharlaşma sürecinin hızlandırılmasına katkı sağlıyor. Böylece dağlardan çıkan kaynak suyunun doğal özellikleri korunarak üretim sürecinin daha verimli yürütülmesi hedefleniyor.
Kristalleşmenin tamamlanmasının ardından havuzlardan toplanan tuz, kullanım alanlarına göre hazırlanarak tüketiciye sunuluyor.
Türkiye’nin Dört Bir Yanından Talep Var
Kemah tuzunun kullanım alanının özellikle geleneksel gıda üretiminde genişlediğini belirten işletme sahibi Metin Tanrıkulu, ürünün farklı bölgelerdeki üreticiler tarafından tercih edildiğini söyledi.
Peynir ve salamura ürünlerde kullanılan Kemah tuzunun ürüne lezzet ve aroma kattığını ifade eden Tanrıkulu, Türkiye’nin birçok noktasından sipariş aldıklarını belirtti.
Yurt dışından da Kemah tuzuna yönelik talep bulunduğunu kaydeden Tanrıkulu, mevcut üretim miktarının öncelikle iç piyasadaki talebi karşılamak için kullanıldığını söyledi. Bu nedenle yüksek miktarlı ihracat taleplerinin tamamına karşılık verilemediğini anlatan Tanrıkulu, buna rağmen bireysel olarak yurt dışında yaşayan vatandaşlara ürün gönderdiklerini ifade etti.
Avrupa Kapısını Coğrafi İşaret Açacak
Kemah tuzunun uluslararası ölçekte tanınması açısından Avrupa Birliği coğrafi işaret süreci büyük önem taşıyor.
Türkiye’deki coğrafi işaret çalışmalarının tamamlanmasının ardından Avrupa Birliği için yapılan başvurunun da kabul edildiğini belirten Tanrıkulu, sürecin olumlu sonuçlanmasını beklediklerini söyledi.
Avrupa Birliği tescilinin alınması durumunda Kemah tuzunun yalnızca Erzincan’ın yerel bir ürünü olarak değil, Türkiye adına uluslararası alanda koruma altına alınmış bir değer olarak daha güçlü şekilde tanıtılmasının önü açılacak.
Aynı zamanda tescilin ürünün marka değerinin yükselmesine, üretimin artırılmasına ve ilerleyen yıllarda ihracat imkanlarının genişletilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
Dağdan Çıkan Su, Güneşte Beyaz Altına Dönüşüyor
Kemah’ta üretimin en dikkat çekici yönlerinden birini ise sürecin büyük bölümünün doğanın kendi döngüsü içerisinde gerçekleşmesi oluşturuyor.
Dağlardan çıkan tuzlu kaynak suyu havuzlara taşınıyor, güneş altında günlerce bekliyor ve suyun buharlaşmasının ardından tuz kristalleri ortaya çıkıyor. Ardından işçiler havuzlara girerek kristalleri tek tek topluyor.
Nesillerdir devam eden bu yöntem bugün sera sistemiyle desteklenerek yaşatılıyor.
Kemah’ın dağlarından çıkan kaynak suyunun güneş ve emekle buluşması sonucu ortaya çıkan tuz, Erzincan tulum peynirinden salamura ürünlere kadar birçok geleneksel lezzetin üretiminde kendisine yer buluyor.
Türkiye’deki coğrafi işaret sürecini tamamlayan Kemah tuzunda gözler şimdi Avrupa Birliği’nden gelecek karara çevrildi. Sürecin olumlu tamamlanması halinde Kemah, asırlardır havuzlarda ürettiği tuzunu Avrupa’da da tescilli bir ürün haline getirerek Türkiye adına önemli bir ilke imza atmayı hedefliyor.